HET GENOT VAN NIJMEGEN | HISTORIE | LOCATIE & BEDRIJVEN | CONTACT & ROUTE

DE HISTORIE VAN DE COMMANDERIE gaat terug tot 1196. De Commanderie van Sint Jan - een van de eerste stenen gebouwen in Nijmegen - is gesticht door Graaf Alardus en zijn vrouw Uda als 'hospitaal', een opvangplek waar pelgrims kunnen eten en overnachten.
In 1214 komt het pand in handen van de Orde der Johannieters bestaande uit priesters, broeders en ridders. Zij hebben als taak om de pelgrims in het Beloofde Land te beschermen - desnoods met het zwaard. De leiding komt in handen van een ridder of commandeur. Zo krijgt de Commanderie van Sint Jan zijn naam.

Tot de Reformatie van de 16e eeuw kunnen de hospitaalridders hun rol ongedwongen uitoefenen. In de katholieke Commanderie wordt de allereerste protestantse dienst van Nijmegen gehouden. Als de protestanten echter in navolging van andere steden een beeldenstorm willen ontketenen, komt de katholieke bevolking in actie en slepen de nieuwe predikantenstoel uit de Commanderie en verbranden hem symbolisch op de Blauwe Steen.

Het gebouw wordt inzet van een ordinaire touwtrekkerij. In 1576 worden er Spaanse soldaten ingekwartierd. Twee jaar later sluit de stad zich aan bij de Staatse opstandelingen. De Commanderie is dan protestants. Maar omdat de protestanten ook al de vlakbij gelegen Stevenskerk hebben geannexeerd, geven ze het klooster weer terug. Wel wordt de kapel ingericht als vleeshal. Ook blijven er soldaten in gehuisvest. Het gebouw ligt regelmatig onder kanonvuur vanaf de Lentse oever en moet honderden voltreffers incasseren.

Als de laatste commandeur in 1638 overlijdt, neemt het protestantse stadsbestuur de Commanderie alsnog in beslag. Het bestuur bestemt het gebouw tot predikantswoning en laat de inmiddels bouwvallige kapel afbreken. De ruimte die zo ontstaat wordt later de Korenmarkt. Ook wordt in het pand een 'illustere school' gehuisvest. Na een paar jaar wordt de school verheven tot 'Academie', voorloper van de huidige universiteit.


De Waalse kerk

In 1672 moeten de studenten en hoogleraren plaats maken voor Franse soldaten. De grote zaal van de Commanderie wordt omgebouwd tot een kerkgebouw voor uit Frankrijk afkomstige protestanten. Deze hugenoten hebben het in hun vaderland zwaar te verduren en vluchten massaal naar Nederland. In de volksmond heet het plein voor de Commanderie al snel de Fransche Kerkplaats, wat uiteindelijk verbastert tot Franseplaats. De Waalse Kerk maakt een grote bloei door tot aan het vergissingsbombardement van februari 1944. De Commanderie wordt flink geraakt, maar kan nog worden hersteld. Omwonenden roven het gebouw echter leeg. Zo verandert de Commanderie alsnog in een ruïne en raakt het gebouw nog verder in de versukkeling.


De Commanderie na het bombardement van 1944

De redding komt uit onverwachte hoek. In 1952 neemt een Nijmeegse antiquair de ruïne over. Grote gedeelten breekt hij weg en metselt hij elders weer op. Het resultaat is een romantisch fantasieslot dat onder de naam 'Wijnhuis' al snel een zeer geliefde uitgaansgelegenheid wordt.


Het Wijnhuis anno 1952

Als de Stichting Monumentenzorg in 1969 de romantische toevoegingen van de antiquair weghaalt, blijkt er van het oorspronkelijke gebouw bitter weinig over te zijn. Aan de hand van oude tekeningen, foto's en schilderijen verrijst vervolgens op de oude fundamenten een 'nieuwe' Commanderie van Sint Jan. De nieuwe bewoner wordt gevonden in het Gemeentemuseum. Nadat het museum in 1999 verhuist naar Kelfkensbos krijgt het gebouw zijn huidige bestemming.